Meşhur ismi
Adı
Derecesi
Güvenirliliği
Doğum Yılı
Vefat Yılı
Yaşadığı
Yerler
Rivayetleri
Tabiîn
0 - 163
Medine, Mekke, Irak, Şam, Mısır
3. Sıra (18)
4. Sıra (54)
5. Sıra (78)
6. Sıra (38)
7. Sıra (1)
Tabiîn
0 - 117
Medine, Mısır, İskenderiye
2. Sıra (5)
3. Sıra (22)
4. Sıra (11)
Tabiîn
0 - 97
2. Sıra (20)
3. Sıra (8)
4. Sıra (2)
Diğer
259 - 350
Bağdat, Daru'l-Kutn, Mettûs
5. Sıra (1)
6. Sıra (12)
7. Sıra (28)
8. Sıra (22)
9. Sıra (3)
Sahabî
- 43
Medine, Mekke, Uman, Şam, Mısır, Filistin
1. Sıra (97)
Kureyş kabilesinin Sehm koluna mensup olan Ebû Abdillâh Amr b. el-Âs b. Vâil es-Sehmî, Mekke’de doğmuştur. Câhiliye döneminde ticaret ve siyasette öne çıkmış bir şahsiyet olan Amr b. el-Âs, dış ülkelerle yaptığı ticari ilişkiler sırasında Habeşistan Hükümdarı Necâşî ile dostluk kurmuş, bu vesileyle Mekkeliler adına Habeşistan muhacirlerini geri istemek üzere elçi olarak gönderilmiştir. Uhud ve Hendek savaşlarında Kureyş ordusunun süvari birliklerine komuta ettikten sonra, dostu Necâşî’nin de teşvikiyle Mekke’nin fethinden kısa süre önce (1 Safer 8 / 31 Mayıs 629) Medine’ye giderek Müslüman olmuştur. Askerî ve siyasî kabiliyeti dolayısıyla Hz. Peygamber tarafından Zâtüsselâsil Seriyyesi’nde Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer gibi kıdemli sahâbîlerin de bulunduğu birliğe komutan tayin edilmiş, ardından Uman bölgesine zekât toplamak ve tebliğde bulunmak üzere vali olarak gönderilmiştir (İbn Sa'd, et-Tabakât, IV, 254-261; Zehebî, A'lâmün-nübelâ, III, 54-77).
Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer dönemlerinde Suriye ve Filistin fetihlerinde kritik roller üstlenen Amr b. Âs; Ecnâdeyn ve Yermük savaşlarına katılmış, Kudüs’ün teslim alınmasını sağlayan askerî ve diplomatik süreci yürütmüştür. Stratejik vizyonuyla Hz. Ömer’i Mısır’ın fethine ikna etmiş; 640-642 yılları arasında Feremâ, Aynişems, Babilon ve İskenderiye’yi ele geçirerek "Mısır Fâtihi" unvanını kazanmıştır. Bölgede idarî ve imar faaliyetlerine girişerek Fustat şehrini kurmuş, kendi adıyla anılan camiyi inşa ettirmiş ve Nil ile Kızıldeniz’i bağlayan "Halîcü emîri'l-mü'minîn" kanalını yeniden açtırarak Medine’ye erzak sevkiyatı sağlamıştır. Hz. Osman döneminde Mısır valiliğine bir süre daha devam etmiş ancak malî idareden sorumlu Abdullah b. Sa‘d b. Ebû Serh ile yaşadığı anlaşmazlıklar sonucu görevden alınmıştır (İbn Sa'd, et-Tabakât, IV, 254-261; Belâzürî, Ensâb, I, 312).
Hz. Osman’ın şehadetinin ardından patlak veren iç karışıklıklarda Cemel Vak‘ası’na katılmayan Amr b. Âs, daha sonra Muâviye b. Ebû Süfyân’ın saflarına katılmıştır. Sıffîn Savaşı’nda Şam ordusunun süvari komutanlığını üstlenmiş, savaşın kritik anında mushafların mızraklara takılması fikrini ortaya atarak meseleyi hakem kararına taşımıştır. Hakem Olayı’nda Muâviye’nin temsilcisi olarak Ezruh’ta görev yapmış, ardından Mısır’ı yeniden kontrolü altına alarak Muâviye adına bölgeyi yönetmiştir. Hâricîlerin gerçekleştirdiği suikast girişiminden tesadüfen kurtulan Amr b. Âs, 43 (664) yılında Ramazan Bayramı günü Mısır’da doksan yaşını aşmış halde vefat etmiş ve oğlu Abdullah b. Amr b. Âs tarafından defnedilmiştir (Zehebî, A'lâmün-nübelâ, III, 54-77).
Araplar’ın meşhur dört dâhisinden biri kabul edilen Amr b. Âs; kıvrak zekâsı, diplomatik dehası, hitabeti ve güçlü idarecilik vasfıyla tanınmıştır. Hz. Ömer onun idari yeteneğini "Amr dünyada kaldıkça hep idareci olmalıdır" sözüyle takdir etmiştir. Hz. Peygamber ve Hz. Âişe’den naklettiği kırk civarındaki hadis temel hadis kaynaklarında yer almış; kendisinden oğlu Abdullah, Ebû Osman en-Nehdî ve Urve b. Zübeyr gibi isimler rivayette bulunmuştur. Aynı zamanda edebi değeri yüksek şiirler söyleyen Amr b. Âs, İslam tarihinin en tesirli askerî ve siyasî şahsiyetlerinden biri olarak kabul edilir (Zehebî, A'lâmün-nübelâ, III, 54-77).
Diğer
0 - 278
Kufe, Şam, Mısır, Vâsıt, Bağdat, Deyrü'l-âkûl
5. Sıra (2)
6. Sıra (13)
7. Sıra (7)
8. Sıra (2)
Etbau'-Tabiîn
0 - 221
Tarsus, Haleb
4. Sıra (10)
5. Sıra (33)
6. Sıra (28)
7. Sıra (3)
-
261 - 350
6. Sıra (2)
7. Sıra (4)
8. Sıra (3)
9. Sıra (2)
Diğer
0 - 282
Nisabur, Beyhak
3. Sıra (1)
4. Sıra (1)
5. Sıra (2)
6. Sıra (13)
7. Sıra (8)
8. Sıra (6)
Tabiîn
0 - 98
1. Sıra (5)
2. Sıra (278)
3. Sıra (75)
4. Sıra (1)