Meşhur ismi
Adı
Derecesi
Güvenirliliği
Doğum Yılı
Vefat Yılı
Yaşadığı
Yerler
Rivayetleri
Tabiîn
0 - 0
Medine
2. Sıra (1)
3. Sıra (4)
Etbau'-Tabiîn
97 - 212
Medine
5. Sıra (1)
6. Sıra (1)
İsfahan asıllı olup Medine’ye yerleşen ilmiye mensubu bir aileye mensup Ebû Mervân Abdülmelik b. Abdilazîz b. Abdillâh b. Ebî Seleme el-Kureşî et-Teymî el-Medenî, Medine’de doğup yetişmiştir. Büyük dedesi Ebû Seleme Meymûn (Dînâr), Kureyş’in Benî Teym kolundan Münkediroğulları’nın mevlâsıdır. İbnü’l-Mâcişûn’un babası Abdülazîz el-Mâcişûn da çağının önde gelen ilim insanlarından biri olup yaşamını önce Medine'de ardından Bağdat'ta sürdürmüştür. Mâcişûn Unvanının aslen dedesi Ebû Seleme’ye ait olduğu da ifade edilmektedir. Bu durum, hem Abdülmelik’in hem de babası Abdülazîz’in kaynaklarda zaman zaman "İbnü’l-Mâcişûn" olarak anılmasını açıklamaktadır. İsfahan kökenli olan ailenin bu lakabı alması hakkında üç farklı görüş bulunmaktadır. Bunlardan ilki, Medine’ye yerleşen aile fertlerinin karşılaştıklarında Farsça "nasılsınız / durumlar nasıl?" anlamına gelen "şüûn şüûn" kelimesini kullanmaları üzerine yöre halkının onlara bu ismi yakıştırmış olmasıdır. İkinci rivayete göre ise aileden birinin yanaklarındaki kırmızılık sebebiyle Farsça "ay yüzlü / ay renkli" manasına gelen "Mâhigûn" kelimesiyle anıldığı ve bu ifadenin Medine lehçesinde Mâcişûn şeklini aldığı aktarılır. Son olarak, Horasan bölgesinde yer alan Mâciş (Mâcişûn) beldesine mensubiyetlerinden dolayı bu nisbeyi almış olabilecekleri de zikredilmektedir. Dedesi Abdullah ve kardeşi Ya‘kub b. Ebû Seleme, Abdullah b. Ömer ve diğer sahâbîlerden rivayette bulunmuş, bunlardan ve ailenin diğer bazı fertlerinden Ahmed b. Hanbel, Buhârî ve Müslim hadis tahriç etmiştir. Yusuf b. Yakub b. Ebu Seleme, fıkıh eğitimini babası Abdülazîz el-Mâcişûn’un yanı sıra İmam Mâlik, İbn Ebû Hâzim, Muhammed b. Dînâr, İbn Kinâne ve Mugîre b. Abdurrahman’dan almıştır. Hadis alanında ise babası ve İmam Mâlik’in dışında dayısı Yûsuf b. Ya‘kub el-Mâcişûn, Abdurrahman b. Ebü’z-Zinâd, Müslim b. Hâlid ez-Zencî ve İbrâhim b. Sa‘d gibi dönemin önde gelen muhaddislerinden istifade etmiştir (İbn Sa'd, et-Tabakât, V, 442).
İmam Mâlik’in en seçkin talebelerinden biri olan İbnü’l-Mâcişûn, Mâlikî mezhebinde Medine ekolünün önde gelen temsilcileri arasında yer almıştır. Fıkhi derinliği ve içtihat kabiliyeti sebebiyle Sahnûn, İbn Habîb es-Sülemî, İbnü’l-Mevvâz ve Ahmed b. Muazzel gibi Mâlikî mezhebinin kurucu isimlerine hocalık yapmıştır. Mezhebin ana metinlerini derleyen Sahnûn ve İbn Habîb, onun anlayış ve kavrayışını İmam Mâlik’in pek çok öğrencisinden üstün tutmuşlardır. İleri yaşlarında gözlerini kaybeden İbnü’l-Mâcişûn, Halife Me’mûn’un teklif ettiği kadılık görevini kabul etmemiş ve 212 (827) yılında altmış yaşlarında iken Medine’de vefat etmiştir (Zehebî, A'lâmün-Nübelâ, X, 359-360).
Hadis ricali açısından güvenilir (sika) kabul edilmekle birlikte, hadis tekniğinde uzman olmaması sebebiyle rivayetlerinde bazı hatalara rastlandığı belirtilmiştir. Buna rağmen Ebû Dâvûd, Nesâî ve İbn Mâce gibi muhaddisler eserlerinde kendisinden hadis nakletmiştir. Kur’an’ın mahlûk olmadığını savunmuş; iman, kader ve fıkha dair risâleler kaleme almıştır. Rüya tabirindeki mahareti, sünnete bağlılıktaki hassasiyeti ve mûsikiye olan ilgisiyle de tanınan âlimin görüşleri; İbn Habîb’in el-Vâdıha’sı, Utbî’nin el-Utbiyye’si ve İbn Rüşd el-Cedd’in el-Beyân ve’t-Tahsîl’i başta olmak üzere Mâlikî fıkıh külliyatının temel kaynaklarına yön vermiştir (Zehebî, A'lâmün-Nübelâ, X, 359-360).